Müdafaa sanayii hızla büyürken MKE yerinde saydı: Tanıdık senaryo

0
34
Makine ve Kimya Enstitüsü’nde MKE

Müdafaa harcamalarının katlandığı, müdafaa sanayiinde ihracatın yüzde 30 arttığı son 5 yılda MKE’nin ihracatı yüzde 81 azaldı. MKE 2015’te en oldukca ihracat meydana getiren 127’nci kuruluşken, 2020’de 380’inciliğe geriledi.

Türkiye’nin özelleştirme geçmişine yakından bakıldığında, satılacak şirketlerin ilkin atıl hale getirilmesi, böylece satış bedelinin düşürülerek satışın kolaylaştırılmasına sıkça şahit olunuyor. Bununla birlikte MKE’de de geçmiş özelleştirmelerde yaşanmış olan benzer bir sürecin işliyor olması “MKE özelleştirilecek” iddiasını güçlendiren bir büyüme. Peki 71 senelik bu amme kurumunun mali yapısı son yıllarda ne tür gelişmelere tanıklık etti?

Savunmanın gelirden almış olduğu hisse arttı

Bu probleminin yanıtını bununla beraber Türkiye’nin müdafaa sanayii sektöründeki gelişmelere paralel halde aramak gerekiyor. Ustalaşmış orduya geçilmesi, böylece TSK’nin tüketici bir kuruma dönüştürülmesi, bir taraftan da yerli müdafaa sanayii şirketlerine verilen büyük teşviklerle müdafaa sanayiinde hususi sektörün desteklenmesi sektörü yakından takip edenlerin tanıklıkları. Stockholm Sulh Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI)’nin verilerine nazaran 2015’te Türkiye’nin müdafaa masrafları gayrisafi yurtiçi hasılasının (GSYH) yüzde 1,8’ine ödenek gelirken, bu nispet yalnız 5 sene sonrasında 2020’de yüzde 2,8’e terfi etti. Başka bir ifadeyle Türkiye’de yaratılan her 100 liralık gelirin extra 1 lirası müdafaa sanayii alanında etkinlik yürüten şirketlere harcandı.

Bu şekilde bir ortamda sektörün en stratejik konumunda bulunan MKE’nin de büyümesi beklenirdi. Sadece bu şekilde olmadı… İSO500 verilerine nazaran 2015 senesinde MKE, en oldukca ihracat meydana getiren endüstri kuruluşları sıralamasında 92,1 milyon dolarlık ihracatla 127’nci sırada yer alıyordu. 2016-2020 periyodunu meydana getiren 5 senelik dönemde müdafaa sanayiinin meydana getirdiği ihracat önceki 5 yıla nazaran yüzde 30 oranında arttı. Sadece bu veriye ödenek MKE’nin ihracatı açıklamaya gerekseme duyan halde azalıyordu. 2015’te 92,1 milyon dolarlık ihracatla endüstri kuruluşları içinde 127’nci olan müessese, 2020’de 17,4 milyon dolarlık ihracatla 380’inci sıraya geriledi. Dolar bazında 5 sene öncesinde nazaran ihracattaki azalma yüzde 81’di.

MKE, 1950 yılından bu yana Türk Silahlı Kuvvetleri’ne tabanca üreten bir amme tekeli. Bundan dolayı MKE, tarihsel olarak Türkiye’nin en büyük endüstri kuruluşları sıralamasında hep başı çekiyordu. Sözgelişi 1993 İSO500 verilerine nazaran MKE, üretimden satışlarına nazaran Türkiye’nin en büyük 10’uncu endüstri kuruluşuydu. 2020’de MKE’nin sırası 90. Aradan geçen yıllarda 80 basamak birden gerileyen MKE’nin pazarını hususi tabanca şirketleri ele geçirmeye başladı. İnşaat ve enerji sektörünün krize girmesinin arkasından müdafaa sektörü bilhassa 2010’lu yıllarda ana para birikimi için zora düşen patronların can simidi olmaya başladı. Bilhassa son yıllarda birbiri ardına kurulan müdafaa şirketleri hükümetle kurmuş oldukları ilişkilerin üstünden TSK’ye mal ve hizmet satıyorlar. Peki pastanın büyüklüğü ne kadar?

17,7 milyar dolarlık dev pasta

SIPRI’nin verilerine nazaran Türkiye, yalnız 2020 senesinde 17 milyar 724 milyon dolar ücretinde müdafaa harcanması yapmış oldu. Bu tutarın TL cinsinden kıymeti ise 124,5 milyar TL’ye ödenek geliyor. Ordunun profesyonelleşmesi ile beraber bu harcamanın büyük seviyede hususi sektörden meydana getirilen mal, hizmet ve tabanca alımlarından oluştuğunu söylemek de yanlış olmaz. Dolayısıyla müdafaa sektörünün senelik hasılatının ortalama olarak bu ücrete muadil geldiğini söylenebilir. Dahası ustalaşmış orduya geçilmesiyle beraber harcamaların azalacağı iddiasını da son yıllarda yaşanmış olan gelişmeler ve kaydedilen veriler doğrulamıyor. Müdafaa masrafları ustalaşmış orduyla beraber daha da artıyor. SIPRI’nin raporlarına nazaran 2015’te 42,6 milyar TL olan müdafaa harcamalarının 2020 yılına gelindiğinde 124,5 milyar TL’ye dayanması bunun kanıtlarından yalnızca biri.

Böylesi bir hızla büyüyen sektörde MKE’nin nerede ise yerinde sayması izahat beklerken, bir başka müdafaa şirketinin büyümesi dudak uçuklatıyor; BMC…

Kamuyu arkasına alan BMC, amme firması MKE

Bilinmiş olduğu suretiyle TMSF’ye ilişkin olan BMC, 2014 senesinde 751 milyon TL’ye AKP’li Ethem Sancak’a satılmış, BMC bu yılların arkasından müdafaa sanayine sokulmuştu. BMC’nin İSO500 yolculuğu ise füze hızında ilerledi. 2015’te üretimden satışlara nazaran ilk 500’de bulunmayan BMC, 2016’da listeye 137’inci basit kayıt yaptırdı. 2017’de 79’unculuğa terfi etti ve MKE’yi böylece geride bıraktı. 2018’e gelindiğinde BMC’nin İSO500’deki sırası 61’inciliğe kadar yükselmişti. Aynı sene MKE sadece 133’üncü olabildi. MKE’nin 90’ıncı olabildiği 2019’da BMC 51’inciliğe kadar yükselmişti. Müdafaa endüstri o şekilde süratli büyüyordu ki, gerisinde amme desteği olan bir firma, kamunun kendi şirketini sollayabiliyordu.

MKE bu haliyle özelleştirilecek mi bilinmiyor. Sadece Türkiye’nin geçmiş tecrübeleri MKE’ye yatırım yapmak yerine MKE’yi satın alabilecek sermayedarların büyütüldüğünü ortaya koyuyor.