Dış politikaya Joe Biden ayarı

0
29
Joe Biden Erdoğan

Biden yönetimiyle beraber dış politikada eksen değiştiren Saray yönetimi Mısır’dan BAE’ye problem yaşamış olduğu ülkelerle yakınlaşma çabasında. Türkiye’nin bölgede bir tek kaldığını hatırlatan uzmanlar İhvancılığın çökmesinin arkasından Ankara’nın buna zorunlu kaldığını vurguluyor.

Dış politikada eksen değiştiren Cumhurbaşkanı Erdoğan, yeni Amerika Başkanı Biden ile beraber Amerika’nin değişen siyasetine ayak uydurmaya çalışıyor. Başta Ortadoğu olmak suretiyle yeni duruma müsait rol isteyen Erdoğan, bir sene öncesine kadar tansiyon yaşamış olduğu ülkelerle arayı düzeltmek için bütün çabasını harcıyor. Mısır’dan Suudi Arabistan’a, İsrail’den Tunus’a dek pek fazlaca ülkeyle diplomatik temaslar kurma gayretinde.

İHVANCILIK BİR HAYAL OLDU

Ankara’nın Katar yönetimiyle kurduğu ilişki sıcak paraya duyduğu ihtiyacı karşılamaya yetmezken Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile artan temaslar dikkat çekiyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, geçtiğimiz hafta BAE Milli Emniyet Danışmanı Şeyh Tahnoun Bin Zayed Al Nahyan’ı kabul etti. Toplantıda, BAE’nin Türkiye’ye yönelik yatırımlarının ele alındığı bildirildi. Dış politikada yaşanmış olan eksen değişiminin bir başka göstergesi de Tunus oldu. Mısır’da Sisi yönetiminin gerçekleştirdiği darbeye sert reaksiyon yayınlayan Saray yönetimi aynı tepkiyi Tunus için göstermedi. Tunus’ta Cumhurbaşkanı Kays Said’in başbakanı azlederek, Meclis’in çalışmalarını durdurması, bir bakıma İhvancı politikanın resmen sonrasında ermesi, AKP için de bu politikanın hayale dönüşmesi anlamına geliyor.

MOSKOVA’DAN KIRIM TEPKİSİ

Öte taraftan Türkiye, Biden yönetimine nazaran dış siyaset hattı çizmeye çalışırken Rusya’dan karşı hamleler geliyor. Ankara, Karadeniz’deki Rusya-Ukrayna geriliminde NATO ve Amerika’den yana tavır alırken, Rusya Montrö Sözleşmesi’nin sene dönümünde AKP’yi uyarmış, “Sözleşmenin uygulamasını yakından takip edeceğiz” mesajı vermişti. En son Ukrayna’da düzenlenen Katliam Platformu Müessese Zirvesi’ne katılan Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, “Katliam’ın işgalini tanımıyoruz. Ukrayna’nın toprak bütünlüğüne olan desteğimiz fazlaca güçlüdür” ifadelerini kullandı. Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova ise Çavuşoğlu’nun da katılacağı Katliam Platformu forumuna reaksiyon gösterdi. Zaharova, “Katılacak ülkelerin pozisyonlarını görüp not ediyoruz” dedi.

ARAP BAHARI SORUN ÇÖZMEDİ

Türkiye’nin değişen dış politikasını yorumlayan uzmanlar, Saray yönetiminin bölgede yalnızlaştığının altını çiziyor. Galatasaray Üniversitesi Internasyonal İlişkiler Kısmı Tedris Üyesi Doç. Dr. Ali Faik Demir, Arap Baharı sonrası Ortadoğu’da yaşanmış olan gruplaşmalarla ve belli kopmaların problemleri çözmediğinin görüldüğünü ve Ortadoğu’nun hemen hemen her ülkesinde bir problem yaratmaya başladığını belirtti.

Türkiye’nin şu anda Irak’taki operasyonlar, Suriye’nin konumu, Lübnan’daki sorunlar, Körfez ülkelerinin kendi aralarındaki dengesizlikleri ve mücadeleleri hikayesinde cılız bulunduğunu vurgulayan Demir, “Türkiye’nin ne olursa olsun Ortadoğu’nun öteki ülkeleri ile ilişkilerini yeniden gözden geçirip bir anlamda çıkış noktası bulması Türkiye’nin de menfaatine” açıklamalarında bulunmuş oldu.

Amerika’NİN BEKLENTİSİNE UYGUN POLİTİKA

BAE’nin gönderilmiş olduğu emniyet danışmanı ile Erdoğan’ın görüşmesinin muhtemelen bir şeyler bildirmek suretiyle yapıldığını söyleyen Demir bu görüşmeyi, “Tarafların ilişkilerin düzelmesini istediğini görüyoruz. Bu tek taraflı bir adım değil” benzer biçimde değerlendirdi. ABD’nın Afganistan’dan çekilmesinin son zamanlarda dünya siyasetinde yaşanmış olan en mühim gelişmelerden biri bulunduğunun altını çizen Demir laflarını, “Amerika, bu çerçevede müttefiki olan ülkelerden fazlaca rakipleriyle ve düşmanlarının mağduriyetini hedeflemekte ve Rusya ve İran’ın Ortadoğu’daki nüfuzunu kırmak istemektedir. Ortadoğu’da başlamış olan bu yakınlaşma rüzgarı Amerika’nin çıkarına görünmekte. Türkiye’nin politikaları da paralel olarak Amerika’nin beklentilerine çıkacak.” diyerek noktaladı.

BU AÇILIMLAR SONUÇ VERMEZ

Türkiye’nin Ortadoğu ülkeleri ile yakınlaşma çabalarını değerlendiren Emekli Büyükelçi Faruk Loğoğlu ise “Bu çabalar stratejik ve zihinsel değişikliğin ürünü değil taktiksel ihtiyaçlara yönelik bir açılım. Mesela bu açılımda Mısır özelinde tatminkar bir cevap alınamadı. Bilhassa Müslüman Kardeşler hikayesinde Türkiye tutumunu değiştirdiğini inandırıcı bir halde açıklamazsa bu açılımlar pek de netice vermez şeklinde duruyor. Ama netice verdiği noktada fena olmaz şundan dolayı Türkiye Ortadoğu’da fazlaca yalnızlaştı. Görüşmelerin yaşanması iyi bir büyüme olur ilişkilerin normale dönmesi hikayesinde fakat Türkiye mezhep ve ümmet eksenli bir dış siyaset değişimi yapmadığı takdirde bu açılımın Ortadoğu vatanlarında bir tesir yaratacağını düşünmüyorum.” dedi.

***

Türkiye’nin değişen Ortadoğu politikası

Erdoğan “Darbeci” olarak tanımladığı Sisi ile ilişkileri normalleştirmeye çalışıyor. Mısır ile hem haber alma bununla birlikte dışişleri düzeyinde iletişimlerin başladığını duyurdu. Körfez ülkeleriyle de normalleşme çabasında olan Cumhurbaşkanı’nın en son BAE ile meydana getirdiği ılımlı görüşmeler de bundan sonraki sürecin Biden’ın Ortadoğu politikasına paralel ilerleyeceğinin habercisi.

Suudi Arabistan ile Türkiye ilişkileri son yıllarda dış politikadaki düşünce uyuşmazlıkları sebebiyle gergindi. Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın Suudi Arabistan’ın 2018’de İstanbul Başkonsolosluğu’nda öldürülmesi de iki ülke arasındaki gerilimi artırmıştı. Son olarak 4 Mayıs 2021’de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Kralı Selman bin Abdülaziz El Suud ile telefonda müzakere yapmış oldu. Toplantıda ikili meselelerle alakalı hususlar ve işbirliğini ilerletecek adımlar değerlendirildi.

İsrail ile 31 Mayıs 2010 tarihinde gerçekleşen Mavi Marmara vakası, iki ülke arasındaki ilişkilerde en büyük kırılma noktası oldu. Aralık 2020’de Cumhurbaşkanlığı Emniyet ve Dış Politikalar Kurulu üyesi Mesut Caşın, “İsrail bir adım atarsa, Türkiye iki adım atabilir. Yeşil fer görürsek, büyükelçiliğimizi yeniden açacak ve büyükelçimizi de iade edeceğiz” dedi.

En son da 14 Ağustos 2020’de Erdoğan, BAE ile İsrail arasındaki anlaşmaya reaksiyon olarak Abu Dabi ile diplomatik ilişkilerin askıya alınabileceğini açıklamış, Dışişleri Bakanlığı da anlaşmayı “Filistin davasına ihanet” olarak nitelemişti. Bir yıl sonrasında 19 Ağustos 2021’de Erdoğan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) Milli Emniyet Danışmanı Şeyh Tahnoun Bin Zayed el Nahyan ile görüşmesinin arkasından mevzuyla alakalı meydana getirdiği açıklamada iki ülke arasındaki ilişkilerde yumuşama sinyali verdi. Erdoğan en son, “BAE devletimizde ciddi yatırımlara girecek” dedi.

***

Yeni bir S-400 anlaşması kapıda

Rus askeri ihracat firması Rosoboronexport’un genel direktörü Aleksandr Miheyev, Türkiye’ye yeni bir parti S-400 sevkiyatını içeren anlaşmanın yakında imzalanacağını söylemiş oldu.

Sputnik’te yer edinen habere nazaran Rosoboronexport Genel Müdürü Aleksandr Miheyev, Türkiye’ye yapılması planlanan ikinci parti S-400 sevkiyatına ait bir sual karşısında “S-400 hava müdafaa sistemine erişince, görüşmeler devam ediyor. Görüşmelerin son aşamasında olduğumuzu söyleyebilirim. Yakında partnerlerimiz ile bunu resmileştirip anlaşmayı imzalayacağız” dedi.

Türkiye şimdiye dek Rusya’dan dört S-400 bataryası satın aldı. Mevzubahis tedariki içeren anlaşmanın 2.5 milyar dolar değerinde olduğu biliniyor.