CHP’den 189 maddelik hüküm paketi

0
44
CHP

İlk imzacılarının CHP Öbek Başkanvekilleri Engin Altay, Serbest Hususi, Engin Özkoç, CHP Hukuk Politikalarından görevli Genel Başkan Yardımcısı Muharrem Adam, Anayasa Komisyonu adına İbrahim Kaboğlu, Hakkaniyet Komisyonu adına Zeynel Emre ve İnsan Hakları Komisyonu adına Sezgin Tanrıkulu‘nun olduğu ve 12 kanunda değişim öngören 12 ayrı kanun teklifi TBMM Başkanlığı’na sunuldu.

Sözcü’nün aktardığına nazaran, ‘Hak, Hukuk, Hakkaniyet Düzeltim Paketi’olarak adlandırılan ve toplam 189 madde içeren teklifler ile adil yargılanma hakkını ortadan kaldıran, zedeleyen ögeleri mevzuattan ayıklanması ve lüzumlu yeni hükümlerin eklenmesi öngörülüyor.

‘Poşet yasa’ yöntemi yerine her kanunda öngörülen değişikliklerin, alakalı kanunda yapılması tercih edilirken, teklifler ile, ‘adil yargılanma hakkı, anlatım özgürlüğü, birey özgürlüğü ve güvenliği hakkı, hapishanelerdeki vaziyet, OHAL hukukundan olağan hukuka geçiş’ alanlarında çözümler öneriliyor.  Tekliflerin gerekçesinde şu değerlendirmelere işaret edildi:

‘AKP’nin belgesi sorunları görmüyor’

  • “AKP’nin, Mayıs 2019 tarihindeki Hüküm Reformu Stratejisi Belgesi (YRSB) ve Mart 2021’de açıklanan İnsan Hakları Fiil Planı (İHEP), devamlı olarak geleceğe yönelik ‘niyet açıklamaları’ yapılıp, içi boş bir düzeltim söylemi tutturulurken; sorunların üstünün örtülmesi çabasından öteye geçememiştir.
  • Belge; Türkiye’de yargının en büyük problemi olarak görülmesi ihtiyaç duyulan, yargının yürütmeye bağımlı olması olgusunu gizlemektedir.
  • Türkiye’de yargının en büyük problemi, adil yargılamanın temelini gerçekleştiren istiklal ve tarafsızlık niteliklerine gerektiği halde haiz olmaması, mühim seviyede, Cumhurbaşkanı’nın başkanlığını icra ettiği Hakkaniyet ve Kalkınma Partisi’nin bir organı şeklinde etkinlik göstermesi, muhalefeti sindirmenin otoriter bir aracı olarak kullanılmasıdır.
  • Kuşkusuz görevlerini Anayasa’ya ve vicdanlarına bağlılıkla icra eden, hiç bir birey yahut camianın adamı olmadan vazife icra eden oldukça sayıda hüküm emekçisi de vardır. Sadece hüküm içerisindeki çürümenin yaygınlığı da aşikâr bir gerçektir.
  • 2017 Anayasa değişikliğinin yürürlüğe girmesi ile, erkler ayrılığı yerine, yürütmeyi elinde tutan ‘tek birey’ üstünlüğü (monokrasi) geçerli olmuştur. Bu çerçevede, yargının, hukuku bu monokratik iktidarın lehine ve muhalefetin aleyhine eğip bükmesiyle alakalı pek oldukça misal bulunmaktadır. Belge, Türkiye’deki insan hakkı ihlallerini yok saymak üzere, yanlış bir idrak yaratmak gayretindedir.
  • Belgede, 15 Temmuz darbe girişimi sonrası duyuru edilmiş soluk kesen hal (OHAL) kararı ortaya çıkan derin ve yaygın hak ihlalleri, hukuk devletine uygunmuş şeklinde sunulup, bu açıdan da aleni bir çarpıtma yapılmaktadır. Belge, Anayasa’nın devamlı olarak ihlal edilmesi olgusunu, çözümlenmesi ihtiyaç duyulan bir problem olarak işlememiştir.

Niyet belgesi

  • Açıklanmış olduğu Mayıs 2019’dan itibaren geçen ortalama iki senelik zaman, aslına bakarsanız kapsamı itibariyle de reel bir hüküm reformu iradesini yansıtmayan YRSB’de adil yargılanmayla alakalı belirlenen gaye ve hedeflerle alakalı olarak reel anlamda derhal hiç bir adımın atılmadığını göstermektedir.
  • Bu süre zarfında ihdas edilen 7188 sayılı Kanun, adil yargılamayla alakalı kanuni düzen kaynaklı sorunların aşılması iradesinin bulunmadığını teyit etmiştir.
  • Geçen zaman zarfında, ne hüküm bağımsızlığını sağlama hikayesinde ilerleme sağlanmış ne de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatları doğrultusunda lüzumlu yasal adımlar atılmıştır.
  • 2021 Mart’ında açıklanan İnsan Hakları Fiil Planı (İHEP) ise, hüküm bağımsızlığı ve adil yargılanma hakkıyla alakalı olarak kanun düzeyinde çabuk halde atılması ihtiyaç duyulan adımların ısrarla atılmadığı koşullarda, geleceğe yönelik bir ‘niyet açıklaması’ olmaktan öteye gidememektedir.
  • Siyasal iktidar için devamlı olarak gelecekte yapılacak reformlardan anlatmak, içerisinde bulunulan günde atılması ihtiyaç duyulan çabuk adımların atılmamasının bahanesi olarak kullanılmaktadır.

Adil yargılanma yasası

  • Partimizin çağrısı ile TBMM’de temsil edilen dört siyasi partinin ve 20 sivil topluluk örgütünün iştirakı ile 2019 yazında ‘adil yargılanma hakkı’ ışığında hazırlamış olduğumuz 14 yasa önerisinin 12’si, barolardan, sendikalara ve hukuk örgütlerine birçok öznenin katılım sağlamış olduğu emekler neticesinde hazırlanmış, reel anlamda hüküm reformu ve insan haklarına ait yasa teklifleri açısından öncü adım olarak görülmelidir.
  • Aslolan hedef, kod durumunda bir ‘adil yargılanma yasası’ hazırlamak olmalıdır. Sadece, tek yasada düzen, daha uzun süreli ve kapsayıcı bir emek harcamayı lüzumlu kıldığından, teklifler paketi, ‘adil yargılanma hakkı yasası’na giden yolu açan ve kolaylaştıran hazırlık emek harcaması ve kayda kıymet bir birikim olarak görülebilir.
‘Zihniyet değişikliği lüzumlu’
  • Hukuk devleti ve hukuk camiası, sadece bu erekte, informasyon, şuur ve inançla kurulabilir. Bu mevzuda, evvela vazife ve repertuvar, madde 11 gereği, Anayasa’nın direkt muhatabı kuruluş, organ ve kişilere düşmektedir.
  • Bu yüzden, hukuk devleti için, evvela Anayasa’nın direkt muhatabı olan organlar, hukuka inanmalıdır. Hukuk kuralları, demokratik siyasetle üretilir ve yürürlüğe konur; idare edici konumda olan siyasetçiler de, hukuka hürmet göstermekle yükümlüdür.
  • Bu hukuk bilinci ve inancı oluşmadığı sürece, yürürlüğe konulmuş olan kurallar, demokratik hukuk devleti ve ‘adil yargılanma hakkı’ gereklerini karşılasa da, uygulamada beklenen neticeleri yaratamazlar.
  • Bu yüzden, hüküm reformu üstünde çalışırken zihniyet değişikliği üstünde emek harcama gereği de dikkatsizlik edilmemelidir. Hukuk ve anayasa bilgisi, tüm yurttaşlar için dirimsel olduğu şeklinde, yeniden evvela yöneticiler için vazgeçilmezdir. Hukuk ve anayasa bilgisinin dirimsel özelliği, hukuk-devlet-anayasa üçlüsünde somutlaştırılabilir.
Güçlendirilmiş parlamenter sistem
  • Adil yargılanma hakkı ve onunla ilintili hak ve özgürlüklerle alakalı olarak, bu konudaki internasyonal standartların da dikkate alınmasıyla açılan kanun tekliflerimiz, demokratik hukuk devletinin tesisini, temel hak ve özgürlükler boyutu açısından gerçekleştirmeye de hizmet edecektir.
  • Sadece, kuşkusuz ki bu adımı tamamlayacak bir sonraki adım, işbu kanun tekliflerinin mevzusu olmamakla birlikte, siyasal rejimin, demokrasiyle bağdaşacak yönde, güçlendirilmiş parlamenter sisteme dönüştürülmesidir.”

‘Hak, Hukuk, Hakkaniyet Düzeltim Paketi’ kapsamında değişim yapılacak kanun teklifleri ve madde rakamları şöyleki:

  1. Hâkimler ve Savcılar Kanunu’nun Değiştirilmesine Dair Kanun Teklifi  26/2/1983 tarihindeki ve 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu 13 madde
  2. Adil Yargılanma Hakkı İlkeleri Gereğince Ceza Muhakemesi Kanunu’nda Değişim Yapılmasına Dair Kanun Teklifi 4/12/2004 tarihindeki ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu 69 madde
  3. Mahpus Haysiyeti ve Hakları Işığında Ceza ve Emniyet Tedbirlerinin İnfazı Ile alakalı Kanunu’nda Değişim Yapılmasına Dair Kanun Teklifi 13/12/2004 tarihindeki ve 5275 sayılı Ceza ve Emniyet Tedbirlerinin İnfazı Ile alakalı Kanunu 32 madde
  4. Adil Yargılanma Hakkı Çerçevesinde Avukatlık Kanunu’nda Değişim Yapılması Ile alakalı Kanun Teklifi 19/3/1969 tarihindeki ve 1163 sayılı Avukatlık Kanunu 10 madde
  5. Devlet Memurları Kanunu’nda Değişim Yapılması Ile alakalı Kanun Teklifi 14/7/1965 tarihindeki ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu 6 madde
  6. Türk Ceza Kanunu’nda Fikir ve İfade Özgürlüğünü Güvenceleyen Değişimler Yapılması Ile alakalı Kanun Teklifi 26/9/2004 tarihindeki ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu 8 madde
  7. Terörle Savaşım Kanunu’nda Fikir ve İfade Özgürlüğünü Güvenceleyen Değişimler Yapılması Ile alakalı Kanun Teklifi 12/4/1991 tarihindeki ve 3713 sayılı Terörle Savaşım Kanunu 5 madde
  8. OHAL Kanun Hükmünde Kararnameleriyle Amme Görevinden İhraç Edilmiş Olup 14 Temmuz 2018 Geçmişine Kadar ya da Bu Tarihten Sonrasında Haklarında Tahkikat ya da Takibat Başlatılmamış Olanlar ile Haklarında Başlatılan Tahkikat ve Takibat İşlemleri Lehlerine Sonuçlanan Amme Görevlileri, Hüküm Organı Personeli ve Öteki Kuruluş ve Örgüt Görevlilerinin İadesine İlişkin Kanun Teklifi 11 madde
  9. İş Kanunu’nda, Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ve İş Mahkemeleri Kanunu’nda Değişim Yapılması Ile alakalı Kanun Teklifi 10/06/2003 tarihindeki ve 4857 sayılı İş Kanunu 22/6/2012 tarihindeki ve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu 25/10/2017 tarihindeki ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu 10 madde
  10. Toplantı ve Gosteri Yürüyüşleri Kanunu’nda Değişim Yapılması Ile alakalı Kanun Teklifi 2911 sayılı Toplantı ve Gosteri Yürüyüşleri Kanunu 3 madde
  11. Basın Kanunu’nda Değişim Yapılmasına Dair Kanun Teklifi 9/6/2004 tarihindeki ve 5187 sayılı Basın Kanunu 19 madde
  12. İl İdaresi Kanunu’nda Değişim Yapılması Ile alakalı Kanun Teklifi 10/6/1949 tarihindeki ve 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu 3 madde