Askeri Ceza Kanunu’nun ilk kısmı kabul edildi: Tartışmalı düzenlemenin bilgileri neler?

0
22
Asker

Askeri cezada düzenlemeler içeren teklifin birinci kısmı Genel Heyet’da kabul edildi. Asker birey; kişiye suçu işlerken rastlanması ile suçüstü bir fiilden ötürü; izlenen bireyin kaçması olasılığının bulunması yahut derhal kimliğini tayin olanağının bulunmaması hallerinde hepimiz tarafınca geçici olarak yakalanabilecek. Subay ve astsubayların şüpheli sıfatıyla ifadesi bizzat cumhuriyet savcısı tarafınca alınacak. Ulu Divan’da yargılanacak askerlerle alakalı tahkikat Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı tarafınca yapılacak.

Biri olan maddelere bakılırsa, Askeri Ceza Kanunu’nda, “askeri suçlar” ile “sırf askeri suçlar” tanımlanacak. Kanunda düzenlenen suçlar ile asker kişilerin askerlik hizmet ve görevleriyle alakalı olarak işledikleri suçlar, askeri kabahat olacak.

AA’nın aktardığına bakılırsa, asker kişiler tarafınca işlenen ve Askeri Ceza Kanunu’nda, “laf vererek tahliye olunan harb esirleri”, “müstahkem bir mevkii yahut kendi mevkiini yahut kendisini yahut bir gemiyi, bir tayyareyi düşmana teslim eden kumandanların cezası”, “görev ve memuriyetlerine gitmeyenlerin cezaları”, “firar ve cezası”, “yabancı memlekete firar edenlerin cezaları”, “mehil içerisinde yakalananların cezası”, “sözleşerek firar ve cezası”, “kendini askerliğe yaramayacak hale getirenlerin cezası”, “askerlikten kurtulmak için hile yapanlar”, “amir yahut üzeri tehdit”, “amir ve mafevkine hakaret edenlerin cezaları”, “itaatsizlikte ısrar edenlerin cezası”, “toplu asker karşısında yahut hizmetten savuşmak için yahut silahlı iken meydana getirilen itaatsizliğin cezaları”, “büyük zararlar veren itaatsizliğin cezaları”, “direnç ve cezası”, “amire ve mafevka fiilen saldırı edenlerin cezaları”, “fesat ve cezası”, “fesadı haber vermeyenlerin cezası”, “askeri başkaldırı ve cezası”, “askeri isyanda önayak olanların cezaları”, “hasım karşısında askeri başkaldırı suçlularının cezası” ile “ihmal edenler” başlığıyla düzenlenen suçlar, sırf askeri kabahat olacak.

AMİR-MAİYET VEYA ÜST-AST İLİŞKİSİ

Teklifle, kabahat bakımından amir-maiyet yahut üst-ast ilişkisinin hangi durumlarda dikkate alınmayacağı düzenleniyor.

Askerlik hizmet ve görevlerine ait haller haricinde, asker kişilerden nişanlıların, evlilik bağları kalmasa bile eşlerin, kan yahut kayın hısımlığından üstsoy yahut altsoy ile üçüncü aşama dahil hısımların yahut evlatlık bağları olanların birbirlerine karşı işledikleri suçlar bakımından amir-maiyet ve üst-ast ilişkisi dikkate alınmayacak.

Mükellef erbaş ve erler içinde ast, üst yahut amir ilişkisinin dikkate katılması için fiilin askeri hizmet ve görevlerinden ötürü işlenmesi koşul olacak.

YAKALAMA VE TUTUKLAMA

Düzenlemeyle, asker kişilerin yakalanması ve tutuklanmasında uygulanacak ilave hükümler ile istisnai hükümler belirleniyor.

Asker birey; kişiye suçu işlerken rastlanması ile suçüstü bir fiilden ötürü; izlenen bireyin kaçması olasılığının bulunması yahut derhal kimliğini tayin olanağının bulunmaması hallerinde hepimiz tarafınca geçici olarak yakalanabilecek.

Kişiye suçu işlerken rastlanması, suçüstü bir fiilden ötürü izlenen bireyin kaçması olasılığının bulunması yahut derhal kimliğini tayin olanağının bulunmaması ile tutuklama sonucu yahut soruşturma emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde mahzur bulunan hallerde, cumhuriyet savcısına hemen başvurma olanağı bulunmadığı takdirde amiri, üzeri, askeri karakol, nöbetçi, devriye, askeri inzibat ve kolluk görevlisi asker kişiyi soruşturma yetkisine haiz olacak.

Yakalanan birey ve vaka hakkındaki cumhuriyet savcısına derhal data verilerek emri doğrultusunda muamele yapılabilecek. Cumhuriyet savcısı, yakalanan kişiyi özgür bırakmaz ise en yakın askeri inzibat karakoluna yahut askeri makama yahut adli kolluk görevlilerine teslim edilmesine karar verecek.

Suçun, Türk Ceza Kanunu’nda “Koruma, Nezaret, Yardım yahut Bildirim Yükümlülüğünün İhlali”, “Çocuk Düşürtme, Düşürme yahut Kısırlaştırma”, “Cinsi Dokunulmazlığa Karşı Suçlar” ve “Hürriyete Karşı Suçlar” başlığı ile tanımlanan suçlar ile Terörle Savaşım Kanunu kapsamına giren suçlardan olduğu halde, yakalanan birey cumhuriyet savcısının talimatı ile adli kolluk görevlilerine teslim edilecek.

Asker kişilerin gözaltına katılması yahut tutuklanması niteliğinde; hemen kıta komutanı yahut askeri müessese amirine de haber verilecek.

SORUŞTURMA VE KOVUŞTURMA

Askeri suçların soruşturulması ve kovuşturulmasında uygulanacak usul hükümlerine ait düzen yapılacak.

Askeri suçlarla alakalı, subay ve astsubayların şüpheli sıfatıyla ifadesi bizzat cumhuriyet savcısı tarafınca alınacak. Askeri amirler, cumhuriyet savcısının işe el koymasına kadar delillerin kaybolmasını önleyecek tedbirleri alacak.

Ülke sınırları haricinde işlenen suçlar bakımından cumhuriyet savcısı, adli kolluk görevlileri tarafınca yapılacak işlemlerin Ulusal Müdafaa Bakanlığınca yurt haricinde görevlendirilen hukuk sınıfı subaylar tarafınca yapılmasını isteyebilecek.

Dirençli kabahat şüphesinin varlığını yayınlayan somut delillerin bulunması ve sırf askeri kabahat sebebiyle askeri disiplinin ağır biçimde ihlal edilmesi halinde de asker birey hakkındaki tutuklama sonucu verilebilecek.

Sırf askeri suçlarda, tutuklama yasağına ait hükümler uygulanmayacak.

Asker kişilerin işlediği askeri suçlarla alakalı olarak biri olan iddianamenin bir örneğini mahkeme, kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi niteliğinde ise bir örneğini savcılık tahkikat iznini veren komutanlığa yahut askeri müessese amirliğine gönderecek.

Askeri birlik komutanı yahut askeri müessese amiri, buyruk komutasındaki asker kişilerin, ifadelerinin katılması yahut sorgularının yapılması için hazır bulundurulmasını sağlayacak.

SORUŞTURMA İZNİ VE İZİN VERMEYE YETKİLİ MERCİLER

Düzenlemeyle, asker kişilerin işlediği askeri suçlarda yürütülecek tahkikat ve kovuşturmalardaki izin usulü ile izne karar verecek merciler belirleniyor.

Asker kişilerin işledikleri askeri suçların soruşturulması izne doğal olarak olacak sadece ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçüstü hallerinde tahkikat genel hükümlere bakılırsa yürütülecek.

Tahkikat izni, asgari tugay komutanı yahut eşiti askeri müessese amiri (Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlıklarında eşiti) olmak suretiyle, asker bireyin vazife icra ettiği birlik komutanı yahut askeri müessese amiri, bu kişilerin yokluklarında ise vekilleri tarafınca bizzat verilecek.

Genelkurmay Başkanlığı, qüç komutanlıkları ve Ulusal Müdafaa Üniversitesi hariç, Ulusal Müdafaa Bakanlığı merkez ve banliyö teşkilatı ile bağlı ve alakalı müessese ve kuruluşlarda vazife icra eden asker kişiler hakkındaki tahkikat izni, Ulusal Müdafaa Bakanı tarafınca verilecek. General ve amiraller ile alakalı tahkikat izni ise vazife yeri dikkate alınarak ilgisine bakılırsa Genelkurmay Başkanının yahut alakalı qüç komutanının teklifi üstüne yahut resen Ulusal Müdafaa Bakanı tarafınca verilecek.

Bir askeri birlik yahut askeri kurumda geçici olarak görevlendirilen yahut harekat komutasına verilen asker kişiler hakkındaki tahkikat izni, bu görevlerinin devamı boyunca, geçici olarak görevlendirildikleri yahut harekat komutasına verildikleri askeri birlik yahut askeri kurumun bağlı bulunmuş olduğu tahkikat izni vermeye yetkili birlik komutanı yahut askeri müessese amiri tarafınca verilecek.

Kanunlarda aksi yazılı olmadıkça, bir askeri birlik yahut askeri müessese haricinde görevlendirilen asker kişiler hakkındaki tahkikat izni, bu görevlerinin devamı boyunca, Ulusal Müdafaa Bakanı tarafınca verilecek.

Internasyonal anlaşmalar gereğince yabancı asker kişilerin askeri suçları hakkındaki tahkikat izni Ulusal Müdafaa Bakanı tarafınca verilecek. Bunlar hakkındaki altıncı ve yedinci fıkra hükümleri uygulanmayacak.

Ulusal Müdafaa Bakanı, general ve amiraller hariç subay yahut astsubaylara ait tahkikat izni verme yetkisini, Personel Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu bakan yardımcısına devredebilecek.

Subay ve astsubaylar hariç öteki kişilerin işledikleri askeri suçlara ait tahkikat izni verme yetkisi, bu izni vermeye yetkili komutan yahut askeri müessese amiri tarafınca teşkilatında bulunan hukuk sınıfından olan yahut Türk Silahlı Kuvvetler Personel Kanunu uyarınca atanmış olan hukuk hizmetleri başkanı yahut ünite amirine, Ulusal Müdafaa Bakanı tarafınca merkezde Hukuk Hizmetleri Genel Müdürü yahut yardımcısına, taşrada ve bağlı müessese ve kuruluşlarda ise asgari alay eşiti müessese amirine devredilebilecek.

İzin vermeye yetkili merci, suç duyurusu yahut şikayetin işleme konulması halinde bir ön araştırma başlatır. Ön incelemeyi bizzat yapabileceği şeklinde, izin vermeye aslolan yetkili merciin emrinde olan ve hakkındaki araştırma yapılanın üst konumundaki asker kişilerden birine de yaptırabilir. İzin vermeye yetkili merci, emrinde olan ve hakkındaki araştırma yapılanın üzeri konumundaki minimum üç asker kişiden oluşan bir kurul de görevlendirebilecek. İzin vermeye yetkili mercinin mecburi görmüş olduğu hallerde, heyette yer alanların çoğunluğunun, hakkındaki araştırma yapılanın aşama yahut kıdemce eşiti yahut üzeri konumunda, kurul başkanının ise hakkındaki araştırma yapılanın üzeri konumunda olması gerekecek.

Yetkili merci, tahkikat izni mevzusundaki kararını suçun işlendiğinin öğrenilmesinden itibaren ön araştırma dahil en geç 30 gün içerisinde verecek. Bu zaman, mecburi hallerde 15 günü geçmemek suretiyle bir kez uzatılabilecek. Yetkili merci, belirtilen süreler içerisinde tahkikat izni verilmesi yahut verilmemesi hikayesinde karar verecek ve kararını Cumhuriyet başsavcılığına, hakkındaki araştırma yapılana ve var ise şikayetçiye bildirecek. Bu kararlara karşı 10 gün içerisinde itiraz edilebilecek.

Sırf askeri suçlara ait verilen tahkikat iznine itiraz edilmesi, tahkikat işlemlerini engellemeyecek. İtiraz, general ve amiraller için Danıştay Birinci Dairesi’ne, öteki asker kişiler için ise yetkili mercinin hüküm etrafında bulunmuş olduğu bölge yönetim mahkemesine yapılacak. İtirazlar, ilk olarak incelenecek ve en geç 3 ay içerisinde karara bağlanacak. Verilen kararlar emin olacak.

General ve amiraller ile alakalı tahkikat Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı yahut Başsavcıvekili tarafınca yapılacak. Hakim sonucu gerektiren işlemlere dair Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının talepleri ile kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlara meydana getirilen itirazlar hakkındaki, tahkikat mevzusu suçların en ağırına bakmakla sorumlu Yargıtay ceza dairesini numara itibarı ile izleyen ceza dairesi başkanı tarafınca karar verilecek. Suçun son numaralı ceza dairesinin görevine girmesi halinde talebi ve itirazı araştırma yetkisi Birinci Ceza Dairesi Başkanına ilişik olacak. Hakim sonucu gerektiren işlemlerde Başkanın verdiği kararlara karşı meydana getirilen itirazı numara itibarıyla izleyen ceza dairesi başkanı inceleyecek. Son numaralı daire başkanının sonucu, Birinci Ceza Dairesi Başkanı tarafınca incelenecek. İddianame hazırlanması halinde takibat Yargıtay alakalı ceza dairesince yapılacak.