Afganistan’da vekâlet savaşları

0
48
Afganistan

Amerika çekilirken Taliban aşama kaydediyor. Pakistanlı Stratejist İmtiaz Gül: Afganistan internasyonal aktörlerin yeni vekâlet savaşlarına sahne olabilir.

İlhan Uzgel: Amerika’nin çekilmesiyle bölgede güç paylaşımı olabilir. Ama ülke şimdilik Amerika’nin küresel stratejisi için lüzumlu işlevini yerine getirdi.

YENİ VEKALET SAVAŞI

Pakistan merkezli Inceleme ve Emniyet Emekleri Merkezi’nin kurucusu İmtiaz Gül, Kabil Havalimanı’nın bölge için mühim ve stratejik bir noktada bulunduğuna dikkat çekti. Gül, Türkiye ile beraber öteki aktörlere de bakmanın yararlı olacağına işaret ederek, “Amerika’nin Afganistan’dan çekilmesiyle beraber kim bilir vekâlet cenginde yeni bir aşamaya geçildiğini göreceğiz. Bir tarafta Amerika ile Hindistan, diğer tarafta Pakistan, Rusya, Çin ve Türkiye içinde bölge üzerinde vekâlet savaşı yaşanabilir” yorumunu yapmış oldu.

En mühim gündem maddelerinden bir öteki ise bölgedeki tıkanma noktasına gelen sulh görüşmelerinin gelecek dönemdeki istikrarı. Afganistan’da ülke içerisindeki güçlerin ödenek diyaloğun ilerletilmesi hikayesinde büyük bir internasyonal düşünce donanması olduğuna dikkat çeken Gül, Amerika, Rusya, Çin, İran, Pakistan, Türkiye ve nerede ise bütün Orta Asya cumhuriyetlerinin Kabil hükümetini ve Taliban’ı çatışmadan karşılıklı olarak kabul edilebilir bir çıkış yolu bulmaya çağırdığını da hatırlattı. Hem de Amerika’nin Taliban’ı masada muhatap olarak almasının mühim bulunduğunu vurgulayan Gül, Taliban’ın 30 senelik yarattığı tehlike ikliminin kendisi için bir yarar getirmeyeceğinin de bilincinde olması icap ettiğinin vurguladı.

Amerika ÜSSÜ RAHATSIZLIĞI

Bütün bunlarla beraber Amerika dış politikasının Çin’e yönelik ilgisine dikkat çeken Gül, bölgede Amerika’nin askeri üs oluşturmak hikayesinde güçlük çektiğini belirtti. Bunun en büyük sebebi Rusya ve Çin. Bilhassa Çin’in bölgedeki ağırlığı buna mani. Amerika’nin bölgedeki bir öteki müttefiki Hindistan’ın Taliban ve Pakistan’a olan olumsuz tavrına vurgu icra eden Gül, bölgede kurulmak istenen Amerikan askeri üstlerinden Tahran, Moskova ve Pekin’in rahatsız olacağına da dikkat çekti. Jeopolitik olarak Rusya, Çin, Pakistan, İran, Tacikistan, Türkmenistan, Özbekistan ve Kırgızistan bugün Amerika’den ayrı kutuplar diyen Gül, “Afganistan’ın jeopolitik olarak stratejik komşuları olan bu ülkelere, kısaca Rusya, Çin’e ve Washington’un üstten bakmış olduğu İran, Pakistan’a ilişik olduğu demektir” dedi.
İmtiaz Gül, bölgede yirmi senelik mevcudiyetinde trilyonlar harcayan ve binlerce askerini kaybeden Amerika’nin askeri üslerini komşu ülkelerde kuramamasının ‘entresan’ bulunduğunu kaydetti. Bölgede Pakistan ve İran’ın muhatap alınmadan istikrarlı bir barışın olmayacağına da dikkat çekti. Bu yüzden bölgede bilhassa Pakistan ile kuracağı karşılıklı ilişkilere dikkat çeken Gül, iki tarafın birbirine karşı olan tutumunun daha anlayışlı bir düzeyde olmasının önemine vurgu yapmış oldu.

***

İlhan Uzgel: Yeni bir güç paylaşımı olacak

Internasyonal İlişkiler uzmanı Prof. Dr. İlhan Uzgel, Amerika’nin Afganistan’dan çekilmesiyle beraber bölgede olası bir güç paylaşımı olacağına dikkat çekti. Uzgel şöyleki konuştu: “Afganistan’dan up uzun bir süredir internasyonal güçlerin harp alanına dönüşmüş durumda. Amerika 20 senenin arkasından çekilmiş olduğu Afganistan’da daha uzun vakit durabilirdi. Bugün Afganistan’ı denetlemek stratejik açıdan avantaj mı dezavantaj mı ona bakmak lazım. Amerika ordusu Taliban’a yenilmiş değil, sadece Afganistan şimdilik Amerika’nin küresel stratejisi için lüzumlu işlevini yerine getirdi. Bu savaşın kaybedeni Amerika değil, bu savaşın kaybedeni Afganistan halkı ve kısmen de olsa Pakistan halkı.

Afganistan’ın bir öteki önemi Amerika’nin orta Asya’ya giriş ve çıkış kapısı konumunda yer alması. Öte taraftan Taliban tamamen kontrolü ele geçirirse bunun gerektireceği sıkıntılardan Çin, Rusya ve İran’da etkilenebilecektir. ABD çekilse ve boşluğu hızla Çin doldurursa bundan da Rusya rahatsız olabilir. Bölge önümüzdeki devre bir güç paylaşımı gerilimine sahne olabilir. Amerika için bir öteki mühim nokta ise karşısında yükselen öteki güçler. Bunların başlangıcında ise Çin geliyor ve Rusya da askeri enerjisini kullanarak, Çin’in bu yükselişinden faydalanıyor. Amerika’nin eskiden olduğu benzer biçimde Çin’le eskisi benzer biçimde baş etmekte zorlandığı bugün oldukça aleni halde görülüyor. Bugün Çin’in yükselişi yer kürenin birçok yerinde, Cenup ABD’dan Cenup Çin Denizi’ne, Avustralya’dan Balkanlar’a bilhassa teknoloji alanındaki yatırımları ile hissediliyor. Amerika bununla baş etmeye çalışmak adına bunun için senatodan 238 maddelik bir yasa çıkardı. Dolayısıyla da önümüzdeki devre küresel çapta kapitalizmin liderliğine oynayan iki güç arasındaki mücadeleye de tanıklık edeceğiz.”