Afganistan ısrarı zarara sebep olur

0
36
Afganistan

Amerika ve NATO güçlerinin 11 Eylül’e kadar askeri güçlerini çekeceği Afganistan’da çatışmalar sona ermedi. İktidarın Kabil Havalimanı güvenliğine gönüllü olması Batı’nın hoşuna gitse bile Taliban ikna değil.

BATI SICAK BAKIYOR

Son NATO zirvesinde Erdoğan ve Biden’in ilk defa karşı karşıya görüşmesi daha sonra bilhassa Libya ve Suriye hikayelerinde herhangi bir emin çözüme varılamazken, Türkiye’nin Afganistan hamlesi ilişkiler açısından yeni bir antet oluşturdu. Amerika’nin asker çekmeye hazırlandığı ülkede, Türkiye’nin oluşacak emniyet açığını doldurmak istediğini belirtmesine NATO zirvesinde emin bir yanıt verilmedi. NATO Genel sekreteri Stolenberg’in, Türkiye’nin müdahil olmak istediği Kabul Havalimanı hikayesinde müşterek bir çözüme varacaklarını ve Türkiye’nin de rol oynayacağını açıklaması, üye ülkelerinin teklife sıcak baktığını gösteriyor. Almanya Müdafaa Bakanı Karrenbauer de Türkiye’nin teklifine sıcak baktıklarını açıklamıştı. Amerika ise teklife karşı davranışlarında ölçülü pozisyonunu korumaya devam ediyor.

TALİBAN KARŞI

Türkiye’nin Afganistan teklifinin peşinden S-400 geriliminin üstesinden gelmek olduğu anlatım ediliyor. İsmini vermek istemeyen bir Washington sözcüsü ise bu bağlantıyı reddetti. 20 senedir Amerika askeri varlığının sürdüğü Afganistan’da ise Taliban da Türkiye’nin askeri varlığını genişletme isteğinden hoşnut değil. Ülkede otuzdan fazla bölgeyi elinde tutan Taliban, Türkiye’nin havalimanının güvenliğini alma teklifini reddetti.

RUSYA RAHATSIZ

Kabil Havalimanı, ülkeye yönelik dış ilişkiler uzmanı ve yardım uçaklarının merkezi olduğundan, Amerika asker çektikten sonrasında güvenliğinin bir başka NATO ülkesi tarafınca sürdürülmesine pozitif yönde bakılıyor. Öte taraftan Rusya ise Türkiye’nin Afganistan’da kalması hikayesinde rahatsızlığını belirtti. Türkiye’nin Libya ve Suriye benzer biçimde ideolojik ve politik hesaplarının olduğu ülkeler yerine Afganistan’ı gündemine almasının peşinde ise NATO ile 130 milyar dolarlık bir antak kalma ihtimali olduğu belirtiliyor. Saray’ın Afganistan ısrarını ve Türkiye’yi Afganistan’da bekleyenleri gazeteciler Aydın Sezer ve Sulh Doster’e sorduk.

***

Aydın Sezer: Günü kurtarma derdi

Türkiye’nin Afganistan ısrarı ülkenin iç dinamiklerinden ya da Türkiye’nin Afganistan politikasından kaynaklanmıyor. Türkiye Afganistan’a NATO kapsamında gitmişti. Kısaca, Suriye ya da Libya politikası benzer biçimde ideolojik nedenlere dayanmıyor. Türkiye batı ittifakının bir parçası bulunduğunu ispat etmek suretiyle, bilhassa de Amerika ile ilişkilerini geliştirebilmek için ısrar eden bir tasarruf sergiliyor Bu sayede bilhassa Amerika ile diyalogu sürdürmenin yollarını arıyor. Eksen kayması tartışmalarına son verip, tarafını belli etmek istiyor. Bu mevzuda aslına bakarsanız Ukrayna hikayesinde attığı adımlar belli. Risk ya da ne getirip götüreceğini düşünmeden günü kurtarma derdinde savrulan dış politikasını düzene sokmak istiyor. Sadece Afganistan’da Türkiye’yi bekleyen ve buna sıcak bakan bir yapı mevzubahis değil. Dolayısıyla NATO’nun başarıya ulaşmış olamadığı bir ülkede kendi başına iyi mi vazife icra edebilir?

Türkiye, başbakanı ikna etme yolunda adımlar atsa bile, Afganistan’daki iç dinamikler ve gelişmeler karşısındaki riskleri sıfırlayamaz, bir ihtimal öteleyebilir. Fazlaca riskli bir göreve talip ve bunu yaparken en kıymetli ihraç kaleminiz “askerinizdir” sözünü hayata transfer çabasında. Muhalefetin bu mevzuda fazlaca sert ve net tavır koyması gerekiyor. Üstelik bunu Amerika ve Batı nezdinde dillendirmesi gerekiyor. Doğrusu AKP dış politikada da zamana oynuyor, fırsatçı yaklaşımlarla yapısal problemlerini çözebileceğini zannediyor.

***

Sulh Doster: Gaye ilişkileri iyileştirmek

Türkiye’nin Afganistan ısrarının temelinde NATO emperyalizminin 20 senelik işgalinin nihayetinde hiç bir şey başaramaması ve iktidarın kendine buradan hisse çıkararak Amerika ile ilişkileri yumuşatmak istemesi yatıyor.

Türkiye ile Afganistan içinde, tarihsel bir bağ vardır. Dolayısıyla TSK normalde bölgede öteki yabancı ordular benzer biçimde görülmez. Ama bugün geldiğimiz noktada ülkede Taliban da hükümet de Türkiye’nin havalimanının işletmesini de müdafaasını da istemiyor.

Türkiye buna karşın bu işe kalkışırsa geçmişten gelen bu saygınlığını kaybetmiş olur. Bu biçimde Afganistan’da kalmış olarak NATO ve Amerika’ye bir bildiri verme çabası doğru değildir. Afganistan, Rusya, Çin ve Orta Asya açısından eleştiri ve stratejik bir bölgedir. Amerika’nin önümüzdeki dönemde Orta Asya’ya çullanma girişimi düşünüldüğünde, bu ülkeye verilen ehemmiyet normaldir. Dahası, Çin’in Dönem Yol projesi de bu ülkeden geçmiş olduğu için, Amerika burada kalmış olarak buna mani olmak istemektedir. Bölgeyi karıştırmak için Afganistan’a ehemmiyet vermektedir.

Bundan dolayı de Türkiye’nin orada kalma talebine ses çıkarılmamıştır. Önümüzdeki dönemde de lüzumlu anlaşmalar yapıldığı takdirde maalesef TSK ülkede kalacaktır.